«دیاسپورا» (Diaspora)

یکی از واژگانی که در حال مهاجرت از نوشته‌ها و پژوهش‌های آکادمیک به سطح گفتگوهای عمومی است و روند نسبتا پرشتاب و پرتکراری را طی می‌کند، واژه‌ی «دیاسپورا» (Diaspora) است. این واژه در واقع بدیلی است برای واژگانی نظیر «مهاجران»، «تبعیدشدگان»، «بوم‌راندگان»، «پناهندگان» و کلا گروه‌هایی که به هر دلیلی از سرزمین مادری خویش خارج شده و در جغرافیای جهانی پراکنده شده‌اند و سعی دارد با ظاهری آراسته‌تر، هم تلخی این «گسست‌های جغرافیایی» را تقلیل دهد و هم بتواند ظرفیت‌های این جمعیت‌های جدا افتاده از موطن اصلی، در قالب «حافظه‌ی جمعی هویتی»، «سرمایه‌های اجتماعی فرامرزی» و «پتانسیل‌های پارادیپلماتیک» را یادآوری نماید.

این واژه در اصل در ترجمه یونانی تورات از عبری - در سده سوم قبل از میلاد - با معنی «پراکندگی» مطرح شد و مختص اخراج و پراکندگی یهویان بود. برای 2000 سال واژه «دیاسپورا» تقریبا منحصراً با تاریخ یهود مرتبط بود. این اصطلاح تا اواسط دهه 1950 به طور گسترده‌تری در زبان انگلیسی رواج یافت، از انحصار گروه‌های یهودی خارج شد و به مهاجران طولانی مدت که تعداد قابل توجهی از کشورهای خاص یا مناطق دیگر بودند نیز به عنوان «دیاسپورا» اشاره گردید. حتی یک رشته دانشگاهی نیز به نام «مطالعات دیاسپورا» تأسیس شد.

در مجموعه‌ی حاضر، سعی شده است داده‌های کلی از این واژه شامل: ریشه‌ها و تبار شناسی واژه، رویکردهای مختلف در تعاریف و مولفه‌های تشکیل دهنده‌ی آن‌ها، تعاملات ، ظرفیت‌ها و کنشگری‌های این گروه‌ها و ... با استفاده از منابع مختلف گردآوری شده تا بتواند نگاه بهتر و آگاهانه‌تری در استفاده از آن ارائه دهد.

گردآوری، تألیف و ترجمه: سعید عرب پناهی

مرداد 1405

متن جامع در ((PDF))